SMR: (Küçük Modüler Reaktörler) Türkiye İçin Düşük Karbonlu Bir Seçenek

Bu blog yazısı TSKB bünyesindeki Enerji Çalışma Grubu'nun yıllık çalışma programı kapsamında hazırlanmıştır.

Türkiye’nin artan enerji talebini karşılarken enerji arz güvenliğini sağlaması ve 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda ilerlemesi, düşük karbonlu ve kesintisiz üretim kaynaklarına duyulan ihtiyacı artırıyor. Türkiye bu doğrultuda, 2053’e kadar en az 5 gigavatı (GW) küçük modüler reaktörlerden (SMR) oluşmak üzere toplam 20 GW nükleer kurulu güce ulaşmayı hedefliyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) “Türkiye 2026 Enerji Politikası İncelemesi Raporu” da SMR’leri, özellikle karbonsuzlaşması zor sanayi sektörlerinin karbonsuzlaştırılmasına katkı sağlayabilecek esnek ve modüler bir çözüm olarak ele alıyor¹.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na (IAEA) göre SMR’ler, modül başına 300 megavata (MW) kadar elektrik üretim kapasitesine sahip gelişmiş nükleer reaktörler olarak tanımlanıyor². Bu reaktörleri geleneksel nükleer santrallerden ayıran başlıca özellikler, bileşenlerinin fabrikada üretilerek kurulum sahasına taşınabilmesi ve kapasitenin ihtiyaç doğrultusunda modüller halinde artırılabilmesidir. Rusya ve Çin’de ticari işletmeye alınan ilk örneklerin ardından farklı ülkelerde devam eden geliştirme ve lisanslama çalışmaları, SMR’lerin küresel enerji dönüşümündeki potansiyel rolünü güçlendiriyor³.

IEA’ya göre SMR’lerin Türkiye açısından temel potansiyeli yalnızca elektrik şebekesine düşük karbonlu enerji sağlamalarıyla sınırlı değil. Bu reaktörler; çelik, çimento, kimya ve gübre gibi karbonsuzlaşması zor sektörlere kesintisiz elektrik sağlarken üretim süreçlerinde ihtiyaç duyulan yüksek sıcaklıklı ısının karşılanmasına da katkıda bulunabiliyor⁴. İhraç edilen ürünlerin karbon içeriğinin giderek daha fazla önem kazandığı bir dönemde bu olanak, fosil yakıt kullanımının ve üretim kaynaklı emisyonların azaltılmasını sağlarken Türkiye sanayisinin uluslararası rekabet gücünü de destekleyebilir.

SMR’lerin düşük işletme emisyonları önemli bir avantaj olmakla birlikte, çevresel performanslarının bütün yaşam döngüsü üzerinden değerlendirilmesi gerekiyor. SMR’lerde kullanılacak nükleer yakıtın üretiminden başlayarak tüm yakıt tedarik zinciri; su kullanımı, radyoaktif atıkların yönetimi ve tesislerin işletmeden çıkarılması çevresel değerlendirmede dikkate alınması gereken başlıca unsurlar arasında bulunuyor. Özellikle su stresi yaşayan bölgelerde soğutma ihtiyacı; kuraklık, sel ve aşırı sıcaklık gibi akut ve kronik fiziksel iklim riskleri dikkate alınarak farklı iklim senaryoları altında değerlendirilebilir.

SMR’lerin Türkiye’de hayata geçirilebilmesi, çevresel ve iklim kaynaklı risklerin yönetilmesinin yanı sıra uygun bir düzenleyici altyapı ile uygulanabilir yatırım modellerinin oluşturulmasına bağlı bulunuyor. IEA raporunda Türkiye’nin SMR’lere ilişkin hukuki ve idari altyapısını tamamlamasını; teknoloji seçimi ve proje geliştirme için şeffaf ve belirli bir takvime bağlı süreç oluşturmasını öneriyor. Özel sektör öncülüğündeki yatırımlar için sanayinin enerji talebinin belirlenmesi, uygulanabilir proje modellerinin geliştirilmesi ve taraflar arasında uygun bir risk paylaşım mekanizmasının kurulması da önem arz ediyor.

Sonuç olarak, SMR’ler Türkiye için artan enerji talebinin düşük karbonlu ve kesintisiz kaynaklarla karşılanması ile karbonsuzlaşması zor sektörlerin karbonsuzlaştırılması açısından stratejik bir seçenek sunuyor. Bu potansiyelin hayata geçirilmesi; teknolojinin ticari olarak olgunlaşmasına, çevresel ve iklim kaynaklı risklerin etkin biçimde yönetilmesine ve güvenilir bir düzenleme, finansman ve risk paylaşımı çerçevesinin oluşturulmasına bağlı bulunuyor.

[1]  IEA, 2026. https://iea.blob.core.windows.net/assets/63936e55-2a82-482d-a1b7-34dc9bb08b5d/Turkiye2026.pdf#page=44

[2] IAEA, 2023. https://www.iaea.org/newscenter/news/what-are-small-modular-reactors-smrs

[3] IAEA, 2024. https://www.iaea.org/newscenter/news/iaea-meeting-examines-potential-enablers-and-accelerators-of-infrastructure-for-smr-deployment

[4] IEA, 2026. https://iea.blob.core.windows.net/assets/63936e55-2a82-482d-a1b7-34dc9bb08b5d/Turkiye2026.pdf#page=58