Türkiye Elektrik Piyasası’nda Toplayıcılık: Gelişen Bir Model
Toplayıcılık 2024 yılı Aralık ayındaki Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) düzenlemeleri ile başlayan ve gelişimini sürdüren bir modeldir. Toplayıcılık, lisanslı bir toplayıcı tarafından bir veya birden fazla şebeke kullanıcısının üretim ve/veya tüketimlerinin birleştirilerek işletilmesi kapsamında gerçekleştirilen piyasa faaliyetleri olarak tanımlanır. Küçük kapasitelere sahip dağıtık santrallerin bir portföy altında toplanması ve üretimlerinin birleştirilerek elektrik piyasasında tek bir santral gibi hareket etmesiyle elektrik piyasası hakkında yeterli bilgiye sahip olmayan veya piyasadaki büyük oyuncular karşısında rekabette zorlanan küçük yatırımcıların daha aktif şekilde piyasaya katılımı sağlanır.
Toplayıcılık faaliyeti, toplayıcılık lisansına sahip tüzel kişiler (Toplayıcı) tarafından yürütülür. EPDK, 2025 yılı Şubat ayından itibaren toplam 47 adet şirkete 20 yıl süreli toplayıcılık lisansı verdi1. Toplayıcı, kapasitesi 100 megavat (MW) altında olan lisanslı santralleri ve/veya dağıtım veya iletim şebekesine bağlı olup 10 yıllık alım garantisi süresini doldurmuş lisanssız santralleri kendi portföyüne ekleyebiliyor. Portföyün toplam kapasitesi 2.000 MW’ı, lisanssız santrallerin portföy içindeki toplam kapasitesi ise 500 MW’ı aşamıyor. Düzenlemeye göre toplayıcı, portföyünde bulunan santrallerin üretimini gün öncesi/gün içi piyasasında satabilir, ikili anlaşmalar yapabilir veya yan hizmetler piyasasında faaliyette bulunabilir.
Toplayıcılık, enerji dönüşümünün doğal bir sonucu olarak ortaya çıkan ve giderek önem kazanan bir model. Dağıtık enerji kaynaklarının artması, bu kaynakların tek başına piyasaya etkin katılımını zorlaştırırken, toplayıcı bu dağıtık yapıyı yönetilebilir portföylere dönüştürür. Toplayıcılık sistem açısından şebeke esnekliğini artırır, yenilenebilir enerji entegrasyonunu kolaylaştırır, dengeleme maliyetlerini düşürür ve böylelikle sistem verimliliğini artırır, tüketici açısından ise ek gelir elde etme imkânı sağlar.
Toplayıcılık faaliyetleri Türkiye Elektrik Piyasası’nda talep tarafı katılımına geçiş için de bir hazırlık niteliğinde. Talep tarafı katılımı, elektrik tüketicilerinin sadece tüketim ile değil, anlık tüketim değişiklikleri ile piyasada aktif olarak yer almasını hedefliyor. Örneğin talep tarafı katılımı kapsamında yer alan ve elektrik tüketen bir sanayi tesisi, elektrik tüketiminin yoğun olduğu saatlerde tüketimini düşürerek piyasanın dengelenmesine katkı sağlayabilecek. Bu sayede hem piyasalar daha esnek bir hal alacak hem de tüketiciler ek gelir elde edebilecek. Avrupa’da oldukça yaygın olan bu sistem ülkemizde henüz gelişme aşamasında2.
Türkiye’de regülasyon tarafında çerçevenin yeni oluşması nedeniyle piyasa entegrasyonu sınırlı olmakla birlikte, gelecekte dijitalleşme altyapısının güçlenmesi ile toplayıcıların elektrik piyasasında daha etkin ve belirleyici bir rol üstlenmesi bekleniyor. Küçük kapasitelere sahip dağıtık santralleri bir araya getirmesiyle toplayıcılık enerji piyasasında fark yaratmaya aday.
[1] EPDK, 2026. https://lisans.epdk.gov.tr/epvys-web/faces/pages/lisans/elektrikToplayicilik/elektrikToplayicilikOzetSorgula.xhtml
[2] TSKB Enerji Görünümü, 2025. https://www.tskb.com.tr/uploads/file/enerji-gorunumu-2025-final.pdf
