Türkiye Elektrik Piyasası’nda Toplayıcılık: Mevzuat Gelişmeleri
Bu blog yazısı TSKB bünyesindeki Enerji Çalışma Grubu'nun yıllık çalışma programı kapsamında hazırlanmıştır.
Toplayıcılık 2022 yılında Elektrik Piyasası Kanunu’nda tanımlanarak lisanslı yürütülebilecek faaliyetler arasına eklendi[1]. Kanunda, toplayıcılık faaliyetlerinin düzenlenmesine ilişkin atıf yapılan Yönetmelik ise 17.12.2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak 2025 yılı itibarıyla yürürlüğe girdi[2]. Buna göre toplayıcılık, toplayıcı tarafından bir veya birden fazla şebeke kullanıcısının üretim ve/veya tüketimlerinin birleştirilerek işletilmesi kapsamında gerçekleştirilen piyasa faaliyeti olarak tanımlanıyor.
Toplayıcı lisansı veya lisansına dercedilmek kaydıyla tedarik lisansı sahibi tüzel kişiler; üretim lisansı sahibi tüzel kişiler, serbest tüketiciler, müstakil depolama tesisi sahibi tüzel kişiler ve Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamında faaliyet gösteren kişilerle yaptıkları anlaşmalar kapsamında kullanıcıların üretim ve/veya tüketim programlarını yönetir, kullanıcılar adına elektrik enerjisi ve/veya kapasitesinin alınıp satılmasına ilişkin piyasa işlemlerini yürütür ve yan hizmetlere ilişkin tedarik süreçlerine katılabilir. Toplayıcının portföyünde, lisanslı ve lisanssız elektrik üretim tesislerinin işletmedeki toplam elektriksel kurulu gücü 2.000 megavat (MW) ile sınırlıdır. Lisanssız elektrik üretim tesislerinin portföy içindeki toplam kapasitesi 500 MW’a kadar olabilir, 10 yıllık alım garantisi süresini doldurmuş lisanssız santraller portföyde yer alabilir. Portföye dahil edilebilecek her bir lisanslı elektrik üretim tesisinin azami kurulu gücü ise 100 MW olarak belirlendi.
Toplayıcılığa ilişkin mevzuat düzenlemelerine yönelik faaliyetler, talep tarafı katılımından sağlanacak şebeke esnekliği[3] de hedeflenerek kamu politika dokümanlarında yer alıyor. On Birinci Kalkınma Planı’nda (2019-2023) talep tarafı katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısının oluşturulması[4], On İkinci Kalkınma Planı’nda (2024-2028) buna yönelik mevzuatın geliştirilmesi ve talep tarafı katılımının teşvik edilmesi[5] amaçlanıyor. 2024 yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programında da toplayıcılık faaliyetine ilişkin mevzuat çalışmalarının tamamlanacağı belirtiliyor[6]. Ulusal Enerji Verimliliği Strateji Belgesi’nde (2012-2023) talep tarafı yönetimi konusunda tedbirler geliştirilmesi[7]; Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı’nda (2017-2023) agregasyonu yapacak olan kuruluşun yasal statüsünün ve lisans niteliğinin belirlenmesi[8]; II. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı’nda (2024-2030) talep tarafı katılımı ve toplayıcılık faaliyeti için piyasa altyapısının oluşturulması kapsamında mevzuat çalışmalarının uygulamaya geçirilmesi hedefleniyor[9].
Toplayıcılık, Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelik[10] kapsamına da alındı. Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim faaliyeti gösteren üretim lisansı sahibi tüzel kişilerin toplayıcı aracılığıyla Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destek Mekanizmasından (YEKDEM) yararlanabilmesi imkânı tanınıyor. Lisanssız elektrik üretim tesisleri ise işletmeye girdiği tarihten itibaren 10 yıllık sürenin bitimi üzerine toplayıcı aracılığıyla YEKDEM’den yararlanabiliyor. Bununla birlikte toplayıcılık lisansı sahiplerine, yenilenebilir enerji kaynak garanti sistemine katılım imkânı da verildi[11].
Toplayıcılık faaliyetlerine ilişkin belirlenen hedeflerin mevzuat düzenlemeleri ile uyumlu ilerlediği görülüyor. Toplayıcıların piyasada etkinliklerinin artması ile uygulamada ortaya çıkan durumlara yönelik ihtiyaçlar kapsamında mevzuat düzenlemelerinin de devam etmesi bekleniyor.
[1] Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Resmî Gazete, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/12/20221228-12.htm
[2] Elektrik Piyasasında Toplayıcılık Faaliyeti Yönetmeliği, Resmî Gazete, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/12/20241217-27.htm
[3] ETKB 2024-2028 Stratejik Planı, ETKB, https://enerji.gov.tr/Media/Dizin/SGB/tr/Kurumsal_Politikalar/ETKB_2024-2028_Stratejik_Plani.pdf
[4] On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023), SBB, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf
[5] On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028), SBB, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
[6] 2024 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı, SBB, https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/10/2024-Yili-Cumhurbaskanligi-Yillik-Programi.pdf
[7] Ulusal Enerji Verimliliği Strateji Belgesi 2012-2023, Resmî Gazete, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/02/20120225-7.htm
[8] Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı 2017-2023, ETKB, https://enerji.gov.tr//Media/Dizin/EVCED/tr/EnerjiVerimlili%C4%9Fi/UlusalEnerjiVerimlili%C4%9FiEylemPlan%C4%B1/Belgeler/UEVEP.pdf
[9] Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi ve 2. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı, ETKB, https://enerji.gov.tr//Media/Dizin/EVCED/tr/EnerjiVerimlili%C4%9Fi/UlusalEnerjiVerimlili%C4%9FiEylemPlan%C4%B1/Belgeler/2UlusalEnerjiVerimlili%C4%9FiEylemPlan%C4%B1.pdf
[10] Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Belgelendirilmesi ve Desteklenmesine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/12/20241217-30.htm
[11] Elektrik Piyasasında Yenilenebilir Enerji Kaynak Garanti Belgesi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/12/20241217-28.htm
